Durf even geen cd van de man meer op te zetten, want het is al zo druk in mijn hoofd. Deze week zaten we in twee Sjostakovitsj evenementen en we hebben er zeer van genoten. Dat was geen toeval, want Dmitri’s geboortedag is 100 jaar geleden.  
 

Krachtige muziek en krachtige beelden

We waren op woensdag 28 juni 2006 in het Muziektheater bij Lady Macbeth van Mtsensk, een voorstelling in het kader van het Holland Festival. Het is het verhaal van Katerina Izmajlova. Ze is getrouwd met een rijke en drukke man, die geen tijd heeft om haar lief te hebben. Katerina verveelt zich. En om kort het verhaaltje af te maken, want daar gaat het natuurlijk niet om: zij krijgt een minnaar, Sergej, en slaat daarvoor aan het moorden. Op de trouwdag met haar minnaar vindt een dronkaard, die zich verveelt, het lijk van haar 1e man en gaat naar de politie, die zich ook verveelt en al een aanleiding zocht om de bruiloft te bezoeken. Onderweg naar hun ballingsoord vervelen de gevangenen zich én de bewakers. Sergej verraadt Katerina voor een andere vrouw en Katerina pleegt zelfmoord.

Het is verveling –  skoeka – op zijn Russisch: een leegheid van het leven die uit de omstandigheden voortkomt, maar ook eigen schuld is. Er wordt niet naar oorzaken gevraagd, maar er wordt slechts naar een uitweg op korte termijn gezocht in allerlei vormen van genot, in gewelddadige praktijken en in seksualiteit (uit het stuk van Sigrid Neef uit het programmaboekje).

Het is een opera met ondubbelzinnige seks die de De Nederlandse Opera in de regie van de Oostenrijkse Martin Kusej neerzet. De enscenering kende nogal wat platitudes. Natuurlijk zet je in een maatschappij die de vrouw als bezit ziet, haar in een kooi en trek je hoge en ondoordringbare muren op om haar heen.
Nee, de voorstelling werd gemaakt door Katerina, de Nederlandse zangeres Eva-Maria Westbroek. Een formidabele stem en overtuigingskracht. Hetzelfde geldt voor de Britse tenor Christopher Ventris die Sergej zong. De Britse mezzosopraan Carole Wilson dwong mijn respect af in de verkrachtingsscène. Het koor van DNO was zoals altijd imponerend. Dat hebben wij toch mooi maar in ons land.

Het Koninklijk Concertgebouworkest onder leiding van de nieuwe dirigent van het orkest Mariss Jansons schitterde en flonkerde. Was vet als het moest en teder als het kon. Genieten, genieten.

De opera was voor de toen jonge Sjostakovitsj een groot succes, maar de recensie die op 28 januari 1936 in de Pravda stond sloeg alle deuren dicht. De criticus verwoordde de mening van Stalin: “Eto soemboer, a nje moezyka.” (Dat is chaos en geen muziek!).
Wij hoeven alleen te waken voor de Stalin in onszelf. We kunnen de dvd en de cd’s van de opera vrijelijk kopen. Lady Macbeth is opgenomen en zal op de televisie worden uitgezonden. Voor operaliefhebbers is dat natuurlijk verplichte kost, maar ook als je niet van opera houdt, zou je het een kans kunnen geven. Het kost niets, behalve wat tijd.

Eisensteins Potemkin: onrecht verbeeld

Gisteravond zaten we in het Concertgebouw voor een bijzondere voorstelling. Het Concertgebouworkest speelde muziek van Sjostakovitsj terwijl Eisenstein’s film Potemkin draaide.
Niet het socialistisch ideaal, maar bedorven vlees was de aanleiding voor muiterij onder de bemanning van het Russische slagschip Potemkin op 14 juni 1905. De leider van de opstandelingen Grigorij Vakulencuk liet er het leven bij. Zijn lichaam werd opgebaard op de kade van Odessa, waar het gistte van revolutionaire denkbeelden. Vakulencuks begrafenis op 16 juni leidde tot politieke demonstraties en verdere schermutselingen. Een deel van het tsaristische leger koos daarbij de kant van de opstand. Daarom wordt de muiterij op de Potemkin alom als een eerste stap in het proces van de Russische Revolutie beschouwd.
Potemkin weet hoe je onrecht in beeld moet brengen, kijk naar een fragment: Potemkin. Een gevoel van verontwaardiging kun je tijdens het zien niet onderdrukken. Er werd een allegaartje Sjostakovitsj ondergezet uit de symfonieën nrs. 4, 5, 8, 10 en 11. Dirigent was Vassily Sinaisky.
Het was een zeer intense vijf kwartier.